Wij willen met deze Nederlandse versie van de bekende Alevi Yolu site (een Turkse internet magazine over Alevieten) Nederland en Nederlanders bekend maken met de levenswijze, religie en opvattingen van de Alevieten.

Wij hopen hierbij vooral een bron van informatie te zijn voor Nederlandse Alevitische jongeren die op zoek zijn naar meer informatie over hun geloof in de Nederlandse taal. Wij maken hierbij gebruik van bestaande media (boeken, tijdschriften en het internet) in het Turks, Engels en Duits en proberen dit in heldere woorden in het Nederlands te vertalen. Wij zullen uiteraard ook zelf stukken schrijven gebaseerd op onze opvattingen en ervaring maar natuurlijk ook ervaringen van Alevieten zelf.

Ben je zelf Aleviet en weet je veel te vertellen over je geloof en je bent goed in Nederlands? Neem dan met ons contact op om een bijdrage te leveren aan deze site!

Bijna elke toeristengids of encyclopedie beschrijft Turkije als een land waarbij 99 % van de inwoners Soennitische moslims zijn. Gelukkig raakt de wereld steeds meer bekend met een grote minderheidsgroep in Turkije: de Anatolische Alevieten (het Aziatisch gelegen deel van Turkije wordt Anatolië genoemd). De Anatolische Alevieten worden meestal kortweg Alevieten genoemd en de Alevitische levenswijze, geloof en cultuur wordt Alevitisme genoemd (Alevilik).

Men zal de volgende uitspraken kunnen horen wanneer wordt gevraagd aan Alevieten wie of wat ze zijn:

“Een Aleviet is élke moslim die de familie van de profeet Mohammed lief heeft.”
“Een Aleviet is simpelweg iedere democratische, tolerante, mensenrechten beschermende, modern denkende persoon, wat zijn religie ook mag zijn.”
“Het Alevitisme is de originele, daadwerkelijke essentie van de Islam.”
“Het Alevitisme is een heterodoxe sekte binnen de Islam.”
“Het Alevitisme is de meest authentieke expressie van de Turkse Anatolische Islam.”
“Het Alevitisme is een filosofie, een manier van leven.”
“Alevitisme is pure soefisme.”
“Alevitisme is pure Shi’isme.”
“Het Alevitisme is simpelweg Soennisme met een nadruk op Ali.”
“Het Alevitisme is zó anders dat het niet eens gerekend kan worden tot de Islam.”
“Het Alevitisme is een alternatief voor de orthodoxe Islam.”
“Het Alevitisme is een voorbeeld van een klassiek-marxistische gevecht door een onderdrukte minderheidsgroep.”
“Het Alevitisme is een mix van de beste elementen van de Islam, Christendom, Jodendom, Manicheïsme, Zoroastrisme, Sjamanisme en modern Humanisme.”

Het is noodzakelijk om te begrijpen dat het onmogelijk is om absolute standpunten in te nemen over het Alevitische geloof en gebruiken. Dat komt omdat het Alevitisme in tegenstelling tot godsdiensten als het Jodendom, Christendom en Islam geen bepaalde bron heeft, maar door de eeuwen heen via verschillende religieuze adaptaties uit andere godsdiensten, culturen en levenswijzen gegroeid is tot wat we tegenwoordig het Alevitisme noemen. Een dergelijk complex patroon zien we ook bij het Hindoeïsme.

Dit kan frustrerend overkomen op de buitenstaander die een eenduidig antwoord wenst over wat alle Alevieten nu echt geloven of praktiseren, maar dat is om bovenstaande redenen dus niet mogelijk.  Het beste is om vanuit verschillende invalshoeken het Alevitisme uit te leggen.

Het is praktisch onmogelijk om te bepalen hoeveel Alevieten er deel uitmaken van de Turkse bevolking. Je kunt ze niet selecteren op taal, omdat ze allemaal Turks als moedertaal hebben. Je kunt ze niet selecteren op woonplaats omdat er Alevieten in iedere gemeente van Turkije wonen. Alevieten hebben geen onderscheidende uiterlijke kenmerken zoals huidskleur, haarkleur of oogkleur. Ze hebben geen aparte kledingswijze waaraan je ze zou kunnen herkennen. Het is dus onmogelijk om Alevieten te identificeren, tenzij ze er openlijk voor uit komen natuurlijk. Zelfs dan zullen veel Alevieten zich terughoudend gedragen vanwege de jarenlange onderdrukking van staat en maatschappij.

De meeste Alevieten claimen dat minstens een derde van de Turkse populatie (ongeveer 20 miljoen) Aleviet of Bektashi is. Lagere schattingen gaan ervanuit dat dit aantal 10 tot 12 miljoen bedraagt.

Traditioneel hebben de Alevieten altijd gewoond in Centraal- en Oost-Anatolische provincies zoals Çorum, Amasya, Tokat, Yozgat, Çankırı, Sivas, Elazığ, Malatya, Adıyaman, Bingöl, Muş en Kars. Deze Alevieten worden in de volksmond Kızılbaş of Türkmen genoemd. De Alevieten zijn echter door de massale urbanisatie in de 20e eeuw verspreid geraakt over heel Turkije en men vind Alevieten nu dus in iedere provincie en stad.

Een kleine groep Turks-sprekende Alevieten, de Houthakkers (Tahtacılar) genaamd, wonen in de Mediterraanse en de Egeïsche regios.

Een andere groep Alevieten, wonend in een gebied dat vroeger bekend stond als Dersim (tegenwoordig de provincie Tunceli), spreken de Zazaanse taal. Deze groep wordt soms ook wel Kızılbash Koerden genoemd.

Op deze site hebben we het voornamelijk over de Anatolische Alevieten. Het is echter handig om de namen van soortgelijke (religieuze) groeperingen te weten in nabij gelegen landen. In Syrië, Irak en de hieraan gelegen Turkse provincies zijn er Arabisch-sprekende groeperingen met gebruiken en denkwijzen gelijk aan die van de Turks-sprekende Alevieten. Deze groepen worden Nusayri, Alawite of Alouite genoemd. Kleinere sekten in Irak en Iran heten Ahl-i Haqq en Shabak. Sommige geleerden groeperen deze kleine groeperingen in 1 grote groep; genaamd de Ghulat. De hedendaagse Anatolische Alevieten vergelijken zichzelf niet snel met deze groeperingen in Iran, Irak of Syrië. Ze zijn er echter wel van overtuigd dat ze sterke overeenkomsten vertonen met bepaalde Turks-sprekende groeperingen in Centraal-Azië en met de Bektashi’s uit de Balkan.

Een van de meestgestelde vragen is waar de Alevieten zich plaatsen in de Islam en dan met name hoe zij staan in verhouding met de welbekende zes geloofsovertuigingen en de vijf pilaren van de Islam. Om te beginnen met het beantwoorden van de positie van het Alevitisme in de Islam zal ik van elk punt het Alevitisch standpunt laten zien. De meeste, zoniet alle Alevieten zullen ontkennen dat deze zes geloofsovertuigingen en vijf pilaren de essentie van de Islam weerspiegelen maar ik zal toch aan de hand van al deze punten het Alevitisch standpunt proberen weer te geven; niet in de laatste plaats omdat veel buitenstaanders dit zich afvragen. Het is aan de lezer om hieruit een eigen vergelijking te maken met het Alevitisme en de orthodoxe interpretaties van deze concepten. Ik zal later op andere aspecten van het Alevitisme ingaan.

De Zes Geloofsovertuigingen van de Islam

1. Geloof in één God
2. Geloof in engelen
3. Geloof in de heilige geschriften
4. Geloof in de profeten
5. Geloof in de dag des oordeels
6. Geloof in voorbestemming

Klik op de links om de Alevitische opvatting van de islamitische geloofsovertuigingen te zien.

Als je aan 10 Alevieten zou vragen om God te beschrijven zou je waarschijnlijk 10 verschillende antwoorden krijgen. De meeste Alevieten geloven in een van de (of combinatie van) de volgende beschrijvingen van God:

“Ali is de manifestatie van God.”

“Perfecte mensen zijn God.”

“God bestaat uit alle dingen in het universum.”

“God bestaat uit de gehele mensheid.”

“Jij en ik zijn God.”

“God is in jou.”

“God is een onmetelijke kracht.”

“God is waarheid, liefde en kennis.”

“God is de Schepper.”

Zoals u ziet hebben Alevieten verschillende opvattingen over God. Alevieten zullen daarom des te vaker beschrijven wat God in ieder geval niet is. Het doel hiervan is om hun standpunt goed te kunnen vergelijken met wat andere groeperingen als God beschouwen. De meeste Alevieten zullen zeggen dat, wie God ook is, hij zeker niet een woedende meester is die zich bezighoudt met het creëren van slaven die uitsluitend gemaakt zijn om stricte regels op te volgen of anders het eeuwig branden in de hel zal riskeren. Vanuit diezelfde redenering zullen bijna alle Alevieten ontkennen dat God oneindige rijkdom, welvaart en plezier (of 40 maagden) zal belonen aan diegenen die zich strict houden aan de religieuze regels.

Alevieten zeggen vaak dat de mens het hoogst gecreërde wezen van God is en dat de engelen “knielden voor Adam toen hij was gemaakt” (Adem’e secde ettiler). Velen zeggen dat de engel Gabriël de boodschapper was tussen God en Mohammed tijdens de openbaring van de Koran.

Alevieten die geloven in letterlijk goede en slechte engelen en geesten (cinler) doen vaak aan bijgeloof om te profiteren van de goede en zich te beschermen tegen de kwade.

Echter zullen de meeste Alevieten niet geloven in bovennatuurlijke wezens en zullen zeggen dat “Satan simpelweg de egoïstische behoeftes (nefis) van de mens representeert” en dat de jihad innerlijk tegen deze slechte behoeftes gevoerd dient te worden.

Alevieten hebben het meestal over de 4 grote heilige geschriften: Torah, Psalmen, Evangelie en de Koran (Tevrat, Zebur, İncil, Kuran). Deze geschriften behoren tot de monotheïstische “geloven met boeken” aldus Jodendom, Christendom en de Islam. De meeste Alevieten zijn het er over eens dat deze 4 boeken vanuit de hemel naar de aarde zijn overgedragen aan bepaalde profeten: De Torah aan Mozes, de Psalmen aan David, het Evangelie aan Jezus en de Koran aan Mohammed. Alevieten beweren dat al deze boeken de (schriftelijke) openbaringen van God zelf waren wanneer ze verschenen en dat de Koran de laatste schriftelijke openbaring van God was.

Alevieten beweren dat de Koran in feite alles bevat wat in de eerste 3 boeken beschreven was, of dat de 4 geschriften in feite allemaal hetzelfde zijn. Veel Alevieten claimen dat de eerste 3 boeken de komst van Mohammed predikten. Sommigen zeggen dat de Bijbelse profeet Elia in feite Ali is.

De Alevieten geloven dat de originele Koran (zoals die in eerste instantie geopenbaard werd aan Mohammed) duidelijk Ali, de schoonzoon en neef van Mohammed, aanwees als de opvolger van de profeet als Kalief. De Alevieten zijn er van overtuigd dat deze passages uit de huidige Koran verwijderd zijn door de rivalen van Ali.

Volgens de Alevieten zou de Koran esoterisch, innerlijk of mystisch geïnterpreteerd moeten worden. Voor de Alevieten zijn er veel meer diepere spirituele waarheden in de Koran te vinden dan de stricte regels en regulaties in het boek op het eerste gezicht doen geloven. Er zullen echter regelmatig passages uit de Koran geciteerd worden door Alevieten om bepaalde standpunten te onderbouwen of om een specifieke Alevitische traditie te verdedigen. Alevieten zullen er op aandringen om de Koran niet in het Arabisch maar in de eigen taal te lezen omdat het volgens de Alevieten essentieel is dat een persoon exact begrijpt wat hij of zij aan het lezen is.

In de praktijk zullen echter veel Alevieten de Koran of andere heilige boeken niet eens lezen of hun dagelijkse gebruiken niet op deze boeken baseren omdat ze deze boeken als ouderwets en irrelevant in de hedendaagse samenleving beschouwen.

Alevieten zullen, buiten deze 4 heilige boeken om, ook andere boeken als inspiratie en bron van hun geloof en gebruiken aandragen. Dit zijn als volgt:

1. 1. De Ahadith, de overleveringen van Mohammed
2. 2. De Nahjul Balagha, de overleveringen en gezegdes van Ali
3. 3. De Buyruks, een collectie van doctrines en gebruiken van verscheidene leden van de 12 imams, Cafer in het bijzonder
4. 4. De Vilayetnameler of Menakıbnameler, boeken die gebeurtenissen beschrijven in het leven van belangrijke Alevieten zoals Haji Bektash.

Een groot aantal ongeschreven Alevitische normen, waarden en legendes worden toegeschreven aan Ali, Mohammed, Haji Bektash en anderen (rivayetler).

Alevieten zullen in het algemeen hogere waarde toekennen aan menselijke wijsheid en revelaties dan aan de geschreven Koran of andere heilige boeken. Alevieten citeren vaak deze 2 gezegdes:

“Ali is de sprekende Koran.” - Ali konuşan Kuran’dır.

“Het grootste heiligste boek wat men kan lezen is de mens zelf.” - Okunacak en büyük kitap insandır.

Naast boeken, zijn de mystische Alevitische poëzie en muziek belangrijke bronnen van de Alevitische filosofie en gebruiken. Deze bronnen zijn overgedragen van generatie tot generatie. Onder de meest belangrijke poëten-muzikanten van de Alevieten bevinden zich Yunus Emre (13e tot de 14e eeuw), Kaygusuz Abdal (15e eeuw) en Pir Sultan Abdal (16e eeuw).

Alevieten zullen in het algemeen geloven in de profeten die beschreven staan in de Koran. Dit waren mannen die gekozen waren door God voor specifieke doelen in specifieke tijden. Mozes, David, Jezus en Mohammed hebben de belangrijkste overleveringen van God gekregen. Andere profeten, zoals Abraham en Noach, hebben ook schriftelijke openbaringen (maar dan kleinere) van God ontvangen. De meeste Alevieten geloven dat alle profeten vrij van zondes waren. Sommigen zeggen zelfs dat de profeten de menselijke gedaantes van God representeerden.

Ik denk dat het nuttig is als ik wat meer inga op de laatste 2 profeten: Jezus en Mohammed.

Jezus

Voor de meeste Alevieten is Jezus niet meer of minder dan iedere andere profeet. Hij is vooral bekend als de profeet van de christenen en de profeet die het Evangelie “geopenbaard” heeft. Sommige Alevieten nemen de Koran letterlijk waar staat dat Jezus geboren is van een maagdelijke vrouw. Alevieten die daarentegen niet geloven in bijgeloof zullen ook niet geloven in de Bijbelse verhalen van de maagd Maria, de wonderen die hij verichtte en zijn wederopstanding uit de dood.

Echter zullen de meeste Alevieten die het Nieuwe Testament (İncil) gelezen hebben zich sterk kunnen identificeren met de manier waarop Jezus omging met de religieuze fanaten en hypocrieten van zijn tijd. Alevieten zijn ook verrast over hoe Jezus de essentie van de Torah, de Psalmen en de profetieën effectief kon samenvatten in 2 uitspraken: “Heb God lief met je hele hart, ziel, geest en kracht” en “Heb je naaste lief”. Deze wijze woorden herinneren Alevieten aan de kernwaarde van hun religie: “De liefde van God en de liefde van de mens” (Tanrı sevgisi, insan sevgisi).

Sommige Alevieten geloven in de terugkeer van Jezus (zoals voorspeld in het Nieuwe Testament). Onder deze Alevieten zijn er weer enkelen die zeggen dat Jezus dezelfde persoon is als Mehdi, de twaalfde imam, waarop ze wachten op zijn terugkeer op aarde.

Mohammed

Voor Alevieten is Mohammed de zegel, de laatste der profeten. Er zal geen profeet meer komen na hem (en is er ook, volgens velen niet geweest). Als de laatste profeet, de ontvanger van de Koran en neef en schoonvader van Ali, heeft Mohammed een speciale plaats in de hart en ziel van de Alevieten.

Zoals we verderop zien, zullen veel Alevieten Mohammed en Ali aan elkaar gelijk stellen en de naam Muhammed Ali gebruiken voor deze eenheid.

Zoals eerder beschreven, accepteren Alevieten niet het idee van een strenge God die mensen beoordeelt op hoe ze religieuze regels opgevolgd hebben tijdens het leven op aarde. Geen enkele Aleviet zal geloven in een daadwerkelijke hel waar zielen voor eeuwig zullen branden. Noch zullen zij geloven in een hemel gevuld met wijn en maagden voor diegenen die een religieus persoon zijn geweest. Alevieten zullen vaak de 13-14e eeuwse Turkse poët citeren, waar hij zijn innerlijke liefde voor God verklaart door het afwijzen van een hemels paradijs:

“Ze zeggen dat de hemel
Een villa is, gevuld met maagden.
Geef het aan wie dat wil hebben.
Wat ik nodig heb is jou, jou.”

Cennet cennet dedikleri
Bir köşk ile bir kaç huri
İsteyene ver sen anı
Bana seni gerek seni

Alevieten geloven in het algemeen dat áls God de mens zou veroordelen dat hij dat niet zou doen op basis van de religieuze verrichtingen gedurende zijn leven maar aan de hand van op de manier waarop die persoon andere personen heeft behandeld in zijn leven. Ze zeggen dat God beveelt,

“Kom niet bij mij als je de rechten van iemand anders ontnomen hebt”

Bana kul hakkıyla gelme.

De 15e eeuwse Alevitische poet Kaygusuz Abdal durft het zelfs aan om Gods veroordeling te toetsen. In het volgende gedicht daagt de poët God zelf uit om dezelfde test te doorstaan als de mens:

“Dus jij hebt een brug van veroordeling gemaakt
om te oversteken voor je slaven
dat dunner is dan een haar.

Wat denk je ervan dat wij hier staan en toekijken
hoe jij probeert over te steken, als je zo dapper bent.”

Kıldan köprü yaratmışşın
Gelsin kullar geçsin deyü

Hele biz şöyle duralım
Yiğit isen geç a Tanrı…

Het idee van een God dat in controle is van alles, alles beslist en de bron is van zowel het goed als het kwaad is niet spelt geen grote rol in de gedachtengoed van Alevieten. Dit is hetzelfde als voorbestemming en determinisme (kader, , alın yazısı). Alevieten, die geloven dat God gelijkstaat aan liefde, verwerpen de gedachte dat deze liefhebbende God ook een bron van kwaad zou kunnen zijn.

In de praktijk leven Alevieten als iemand die daadwerkelijk zijn lot kan veranderen door educatie, arbeid en maatschappelijke betrokkenheid. Een bekend Alevitisch gezegde stelt dat “Het grootste teken van aanbidding is arbeid” (En büyük ibadet çalışmaktır). Echter accepteren ze wel dat bepaalde dingen boven de menselijke macht staan: zoals ongelukken, ziektes en de dood.